Artikel door Yvette Juch
Oude spoorbielzen waren jarenlang populair in Nederlandse tuinen. Ze werden gebruikt voor borders, verhoogde plantenbakken, traptreden en afscheidingen. Robuust, duurzaam en vaak voordelig. Toch blijkt dat veel van deze houten bielzen een minder fraaie kant hebben. Vooral oudere exemplaren bevatten stoffen die schadelijk zijn voor mens, dier en milieu.
Heb jij nog oude bielzen in de tuin liggen? Lees dan zeker verder.
Waarom zijn spoorbielzen zo veel gebruikt?
Spoorbielzen zijn oorspronkelijk bedoeld om treinrails te ondersteunen. Om jarenlang bestand te zijn tegen vocht, schimmels en insecten werden ze behandeld met een conserveringsmiddel: creosoot.
Toen spoorbedrijven oude bielzen vervingen, vonden veel exemplaren een 2e leven in particuliere tuinen. Ze waren stevig, gingen lang mee en gaven een landelijke uitstraling.
Wat is creosoot?
Creosoot is een teerachtige stof die bestaat uit een groot aantal chemische verbindingen. Sommige van deze stoffen behoren tot de groep van polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s).
Deze stoffen komen uit het hout vrij, vooral wanneer het hout oud is, verweert of langdurig is blootgesteld aan zon en regen.
Welke risico’s zijn er?
De aanwezigheid van creosoot kan verschillende nadelen met zich meebrengen voor de gezondheid. Mogelijke gevolgen voor mensen zijn:
- Huidirritatie bij direct contact.
- Oogirritatie.
- Verhoogde gevoeligheid voor zonlicht.
- Mogelijke gezondheidsrisico’s bij langdurige blootstelling.
Vooral kinderen zijn kwetsbaar. Zij spelen vaak dicht bij de grond en komen via hun handen gemakkelijker in aanraking met verontreinigd grond.
Giftig in de groententuin
Stoffen uit oude bielzen kunnen langzaam in de omliggende grond terechtkomen. Dit is vooral ongewenst wanneer u:
- Groenten kweekt.
- Kruiden verbouwt.
- Fruitstruiken dicht bij de bielzen heeft staan.
Daarom raden deskundigen af om oude spoorbielzen te gebruiken in of rond een moestuin.
Hoe herken je oude spoorbielzen?
Niet elke biels is automatisch een probleem. Oude met creosoot behandelde exemplaren hebben vaak deze kenmerken:
- Donkerbruine tot zwarte kleur.
- Sterke teer- of asfaltachtige geur.
- Vettig oppervlak, vooral bij warm weer.
- Zichtbare scheuren waar donkere substantie uit komt.
Twijfelt je? Dan kun je er beter vanuit gaan dat het om een oudere behandelde biels gaat. Moet je de bielzen direct verwijderen? Dat hoeft niet altijd meteen. Wel is het verstandig om extra voorzichtig te zijn. Groenten kweken in de buurt van bielzen raden we echt af.
Praktische adviezen:
- Vermijd direct huidcontact.
- Laat kinderen er niet op spelen.
- Gebruik ze niet rondom eetbare gewassen.
- Zaag, schuur of bewerk het hout niet.
- Overweeg vervanging bij renovatie van de tuin.
Ga je een moestuin aanleggen of heb je jonge kinderen die veel buiten spelen? Dan kan vervanging een verstandige keuze zijn.
Wat zijn alternatieven voor bielzen?
Gelukkig zijn er tegenwoordig voldoende veilige alternatieven beschikbaar. Denk bijvoorbeeld aan:
- Hardhouten tuinbalken met een moderne behandeling.
- Gerecycled kunststof.
- Natuursteen.
- Cortenstaal.
- Betonbanden.
- Onbehandeld duurzaam hout.
Deze materialen gaan vaak jarenlang mee zonder de nadelen van oude creosootbehandelde bielzen.
Wat doe je met verwijderde bielzen?
Oude spoorbielzen horen niet thuis bij het gewone houtafval, door de behandeling met creosoot. Lever ze daarom altijd in bij de milieustraat van jouw gemeente. Zo voorkom je dat schadelijke stoffen in het milieu terechtkomen.
Veel mensen hebben oude spoorbielzen al tientallen jaren in de tuin liggen zonder zich bewust te zijn van de mogelijke risico’s. Een korte inspectie kan daarom geen kwaad. Zeker wanneer je groenten verbouwt of wanneer kinderen regelmatig in de tuin spelen, is het verstandig om na te gaan welke materialen er zijn gebruikt.